آمار نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران در شهریور ۱۴۰۵؛ ظرفیت خورشیدی، بادی و استان‌های پیشرو

توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و نیروگاه‌های پاک در سال‌های اخیر به یکی از محورهای مهم صنعت برق ایران تبدیل شده است. افزایش ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی، بادی، برق‌آبی کوچک، زیست‌توده و سایر فناوری‌های پاک، در کنار توسعه مدل‌های مختلف سرمایه‌گذاری و خرید برق، نشان‌دهنده روند رو به رشد این بخش از صنعت برق کشور است.

بر اساس «خلاصه وضعیت آماری نیروگاه‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق کشور» شماره ۱۶، شهریورماه ۱۴۰۵، ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر و پاکِ به بهره‌برداری رسیده در کشور تا پایان شهریور ۱۴۰۵ به ۶۱۵۱ مگاوات رسیده است. در میان فناوری‌های مختلف، نیروگاه‌های خورشیدی با ظرفیت ۵۶۱۹٫۱ مگاوات بیشترین ظرفیت را در میان نیروگاه‌های تجدیدپذیر و پاک کشور به خود اختصاص داده‌اند.

جدول ۱؛ ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر و پاک به تفکیک فناوری

منبع: گزارش خلاصه وضعیت آماری نیروگاه‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق کشور، شهریور ۱۴۰۵.

بر اساس ارقام جدول، بخش عمده ظرفیت تجدیدپذیر و پاک کشور مربوط به نیروگاه‌های خورشیدی است. این موضوع نشان می‌دهد که توسعه فتوولتائیک در مقایسه با سایر فناوری‌های تجدیدپذیر، شتاب بیشتری داشته است.

وضعیت نیروگاه‌های خورشیدی در ایران

انرژی خورشیدی مهم‌ترین فناوری تجدیدپذیر از نظر ظرفیت نصب‌شده در گزارش شهریور ۱۴۰۵ است. مجموع ظرفیت خورشیدی ثبت‌شده در گزارش ۵۶۱۹٫۱ مگاوات اعلام شده است.

از نظر تعداد نیز بخش مهمی از توسعه خورشیدی کشور در قالب سامانه‌های انشعابی و مقیاس کوچک انجام شده است. بر اساس گزارش، تعداد نیروگاه‌ها و سامانه‌های خورشیدی در دو گروه «مقیاس متوسط و بزرگ» و «انشعابی» ارائه شده است.

جدول ۲؛ وضعیت نیروگاه‌های خورشیدی

ظرفیت کل نیروگاه‌های خورشیدی گزارش‌شده: ۵۶۱۹٫۱ مگاوات.

تعداد بالای سامانه‌های انشعابی نشان می‌دهد که توسعه انرژی خورشیدی تنها به نیروگاه‌های بزرگ محدود نیست و بخش قابل‌توجهی از ظرفیت این فناوری از طریق سامانه‌های کوچک‌تر نیز در حال شکل‌گیری است.

استان‌های پیشرو در ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر

توزیع ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر و پاک در استان‌های مختلف یکسان نیست. بر اساس گزارش شهریور ۱۴۰۵، استان مرکزی با ظرفیت ۱۰۱۵ مگاوات در رتبه نخست قرار دارد. پس از آن استان‌های اصفهان و یزد قرار گرفته‌اند.

جدول ۳؛ ۱۰ استان پیشرو از نظر ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر و پاک

منبع: گزارش ساتبا، شهریور ۱۴۰۵.

استان‌های پیشرو در نیروگاه‌های خورشیدی

در بخش خورشیدی، سه استان مرکزی، اصفهان و یزد به‌عنوان استان‌های پیشرو از نظر ظرفیت معرفی شده‌اند. استان مرکزی با ۹۹۸ مگاوات در رتبه نخست قرار دارد.

جدول ۴؛ استان‌های پیشرو از نظر ظرفیت خورشیدی

منبع: گزارش آماری ساتبا، شهریور ۱۴۰۵.

قرار گرفتن استان‌های مرکزی، اصفهان و یزد در صدر جدول نشان‌دهنده تمرکز قابل‌توجه ظرفیت خورشیدی در این مناطق است. این سه استان مجموعاً بیش از ۲۲۷۰ مگاوات ظرفیت خورشیدی دارند.

استان‌های پیشرو در انرژی بادی

اگرچه انرژی بادی در مقایسه با انرژی خورشیدی ظرفیت بسیار کمتری دارد، اما در برخی استان‌ها ظرفیت قابل‌توجهی ایجاد شده است. در گزارش شهریور ۱۴۰۵، استان قزوین با ۱۶۴ مگاوات در رتبه اول قرار گرفته است.

جدول ۵؛ استان‌های پیشرو از نظر ظرفیت بادی

منبع: گزارش ساتبا، شهریور ۱۴۰۵.

نیروگاه‌های تجدیدپذیر جدید به بهره‌برداری رسیده در شهریور ۱۴۰۵

یکی از بخش‌های مهم گزارش، فهرست نیروگاه‌ها و سامانه‌های جدیدی است که در شهریورماه ۱۴۰۵ به بهره‌برداری رسیده‌اند. مجموع ظرفیت اعلام‌شده در ابتدای این بخش ۲۵۱ مگاوات است و پروژه‌های درج‌شده عمدتاً مربوط به فناوری خورشیدی هستند.

جدول ۶؛ پروژه‌های تجدید پذیر به بهره برداری رسیده در شهریور ۱۴۰۵

منبع: گزارش آماری ساتبا، شهریور ۱۴۰۵.

منبع: گزارش نیروگاه‌های تجدیدپذیر و پاک به بهره‌برداری رسیده در شهریور ۱۴۰۵.

ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر بر اساس مدل‌های سرمایه‌گذاری

گزارش ساتبا ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر و پاک را بر اساس روش‌های مختلف سرمایه‌گذاری، قرارداد و تأمین برق نیز تفکیک کرده است. این تفکیک می‌تواند برای سرمایه‌گذاران، صنایع و فعالان حوزه انرژی اهمیت ویژه‌ای داشته باشد.

جدول ۷؛ ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر و پاک بر اساس مدل‌های سرمایه‌گذاری

منبع: گزارش آماری ساتبا، شهریور ۱۴۰۵.

میزان تولید برق نیروگاه‌های تجدیدپذیر و پاک

گزارش ساتبا علاوه بر ظرفیت نصب‌شده، میزان تولید برق نیروگاه‌های تجدیدپذیر و پاک را نیز ارائه کرده است. طبق این گزارش، مجموع تولید برق تجدیدپذیر در سال ۱۴۰۴ به ۵۱۸۱ میلیون کیلووات‌ساعت رسیده و تولید ثبت‌شده از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا زمان تهیه گزارش نیز ۴۵۴۸ میلیون کیلووات‌ساعت بوده است.

جدول ۸؛ میزان تولید برق نیروگاه‌های تجدیدپذیر و پاک

بررسی این ارقام نشان می‌دهد که تولید برق تجدیدپذیر در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ افزایش قابل‌توجهی داشته است. همچنین در شهریور ۱۴۰۵، نیروگاه‌های خورشیدی بیشترین مقدار تولید ثبت‌شده در میان فناوری‌های مشخص‌شده در گزارش را به خود اختصاص داده‌اند.

مقایسه ظرفیت تجدیدپذیر با کل ظرفیت نیروگاهی کشور

برای درک بهتر جایگاه انرژی‌های تجدیدپذیر، می‌توان ظرفیت ۶۱۵۱ مگاواتی نیروگاه‌های تجدیدپذیر و پاک را با مجموع ظرفیت نصب‌شده نیروگاهی کشور مقایسه کرد.

جدول ۹؛ ظرفیت نصب‌شده نیروگاهی کشور در سال ۱۴۰۵

بر اساس تقسیم ظرفیت ۶۱۵۱ مگاوات نیروگاه‌های تجدیدپذیر و پاک بر مجموع ظرفیت ۱۰۲۵۶۸ مگاوات، سهم این بخش از ظرفیت نصب‌شده نیروگاهی کشور حدود ۶ درصد به دست می‌آید. این درصد یک محاسبه بر اساس ارقام گزارش است و به‌عنوان عدد تحلیلی این مقاله ارائه می‌شود.

گزارش عملکرد تابلوی سبز بورس انرژی

یکی از بخش‌های مهم گزارش شهریور ۱۴۰۵ به عملکرد تابلوی سبز بورس انرژی اختصاص دارد. این جدول شاخص‌هایی مانند حجم انرژی معامله‌شده، ارزش معاملات، متوسط قیمت تابلوی سبز، تعداد نیروگاه‌های فعال و تعداد ساختگاه‌های تجمیع‌شده را ارائه می‌کند.

جدول ۱۰؛ گزارش عملکرد تابلوی سبز بورس انرژی

گواهی صرفه‌جویی انرژی معامله‌شده در بورس انرژی

گزارش شهریور ۱۴۰۵ بخشی را نیز به گواهی صرفه‌جویی انرژی معامله‌شده در بورس انرژی اختصاص داده است. اطلاعات این جدول بر اساس نوع گواهی «اوج» و «عادی» و همچنین حجم و متوسط قیمت معاملات از ابتدای تیرماه و از ابتدای سال جاری ارائه شده است.

جدول ۱۱؛ گواهی صرفه‌جویی انرژی معامله‌شده در بورس انرژی

منبع: گزارش آماری ساتبا، شهریور ۱۴۰۵.

آخرین تحولات حوزه بهره‌وری انرژی

گزارش علاوه بر نیروگاه‌های تجدیدپذیر، تحولات حوزه بهره‌وری انرژی را نیز پوشش می‌دهد. از جمله اقدامات اعلام‌شده در گزارش می‌توان به قراردادهای خرید برق تولیدی از نیروگاه‌های تجدیدپذیر، قراردادهای احداث نیروگاه‌های برق‌آبی بر مبنای تابلوی سبز، قراردادهای خرید تضمینی برق نیروگاه‌های فتوولتائیک مقیاس کوچک تا سقف ۴۰۰ کیلووات و برنامه‌های مرتبط با تعویض تجهیزات پرمصرف اشاره کرد.

جدول ۱۲؛ اقدامات شاخص حوزه بهره‌وری انرژی

کاهش توان محقق‌شده حاصل از اجرای طرح‌های بهره‌وری

جدول ۱۳؛ کاهش توان محقق‌شده حاصل از اجرای طرح‌های بهره‌وری

نیروگاه‌های پلمپ‌شده و کاهش ظرفیت در شش ماه گذشته

گزارش در بخش دیگری روند تعداد نیروگاه‌های پلمپ‌شده را در شش ماه اخیر نمایش داده است. برای استفاده در سایت، این داده‌ها را نیز می‌توان به‌صورت جدول ساده ارائه کرد.

جدول ۱۴؛ تعداد نیروگاه‌های پلمپ‌شده در شش ماه اخیر

مهم‌ترین آمار شهریور ۱۴۰۵ در یک نگاه

با کنار هم قرار دادن داده‌های گزارش، مهم‌ترین شاخص‌های آماری را می‌توان به شکل زیر خلاصه کرد:

جدول ۱۵؛ خلاصه مهم‌ترین شاخص‌ها

مدل‌های مختلف توسعه و سرمایه‌گذاری نیروگاه‌های تجدیدپذیر

گزارش شهریور ۱۴۰۵ تنها ظرفیت نیروگاه‌های در حال بهره‌برداری را بررسی نمی‌کند، بلکه ظرفیت پروژه‌ها را بر اساس مدل‌های مختلف سرمایه‌گذاری و تأمین برق نیز تفکیک کرده است.

در این میان، مدل‌هایی مانند خرید تضمینی برق، ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید، تابلوی سبز بورس انرژی، تأمین برق پایدار صنایع، تأمین برق مزارع رمزارز و سامانه‌های مقیاس کوچک در گزارش دیده می‌شوند. مجموع ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر و پاک به بهره‌برداری رسیده نیز در این بخش ۶۱۵۱ مگاوات اعلام شده است.

این تنوع مدل‌های سرمایه‌گذاری نشان می‌دهد توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران صرفاً به یک روش حمایتی یا یک مدل قرارداد محدود نیست و مسیرهای مختلفی برای احداث و بهره‌برداری از پروژه‌ها در حال استفاده است.

جمع‌بندی

آمار شهریورماه ۱۴۰۵ ساتبا نشان می‌دهد ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر و پاک کشور به ۶۱۵۱ مگاوات رسیده است. در این میان، انرژی خورشیدی با ۵۶۱۹٫۱ مگاوات مهم‌ترین بخش ظرفیت تجدیدپذیر کشور را تشکیل می‌دهد و پس از آن انرژی بادی و برق‌آبی کوچک قرار دارند.

همچنین تمرکز ظرفیت در استان‌هایی مانند مرکزی، اصفهان، یزد، آذربایجان شرقی و کرمان نشان می‌دهد توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر در نقاط مختلف کشور با شدت یکسانی انجام نشده است. در بخش خورشیدی نیز استان‌های مرکزی، اصفهان و یزد در صدر قرار دارند. افزایش ظرفیت نصب‌شده و رشد تولید برق تجدیدپذیر، در کنار توسعه مدل‌های سرمایه‌گذاری و پروژه‌های جدید، نشان‌دهنده گسترش تدریجی جایگاه انرژی‌های پاک در ساختار صنعت برق ایران است.

منبع: سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا)، «خلاصه وضعیت آماری نیروگاه‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق کشور»، شماره ۱۶، شهریورماه ۱۴۰۵.